ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଭାବରେ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ମହାଭାରତ ଯୁଦ୍ଧ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଖେଳ ଥିଲା, ଯାହା ପରେ ଧର୍ମ ପୃଥିବୀରେ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା।ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ରୂପ ଦେଖିବା ପରେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖିବା ପାଇଁ କେହି ସହ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦକୁ ଚରଣ କମଳ (କମଳ ପାଦ) କୁହାଯାଏ। ତାଙ୍କ ପାଦ କମଳ ଫୁଲ ପରି ସୁନ୍ଦର। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦ ସମ୍ପର୍କରେ ପୌରାଣିକ ବିଶ୍ୱାସ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
କମଳ ଫୁଲ ପରି ନରମ, ଶୀତଳ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ରହସ୍ୟ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଚିହ୍ନ ରହିଛି। ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦ ଭ୍ରମ ଏବଂ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ। ତାଙ୍କ ପାଦ ଭ୍ରମ ଏବଂ ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ନୁହେଁ।
ତାଙ୍କ ପାଦ ଭକ୍ତି, ଆଶ୍ରୟ ଏବଂ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ। ତାଙ୍କ ପାଦ ଛୁଇଁବା ଦ୍ୱାରା ଆସକ୍ତି ଏବଂ ଗର୍ବରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଥାଏ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦରେ ମୋଟ ୧୯ ଟି ଚିହ୍ନ ଅଛି। ତାଙ୍କ ଡାହାଣ ପାଦରେ ୧୧ ଟି ଏବଂ ବାମ ପାଦରେ ୮ ଟି। ତେବେ ଆସନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥ ଜାଣିବା।
ଡାହାଣ ପାଦର ୧୧ଟି ଚିହ୍ନ:
ଚକ୍ର: ଏହି ପ୍ରତୀକ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଛଅଟି ମୁଖ୍ୟ ଶତ୍ରୁ (କାମ, କ୍ରୋଧ, ଗର୍ବ, ଆସକ୍ତି, ଲୋଭ, ଈର୍ଷା)କୁ ବିନାଶ କରେ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।
ଛତା: ଏହା ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଶାରୀରିକ କଷ୍ଟର ଅନ୍ତ କରେ।
ଗହମ: ଏହା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ଦିଏ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ପରମ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ହସ୍ତ ରେଖା: ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଧାମକୁ ଯିବାର ପଥ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ପତାକା: ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଏ ଏବଂ ବିଜୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ।
କମଳ: ଏହାକୁ ପ୍ରେମ ଏବଂ ପବିତ୍ରତାର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ।
ଅଙ୍କୁଶ: ଭକ୍ତଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।
ସ୍ୱସ୍ତିକ: ଏହାକୁ ଶୁଭ ଏବଂ ସୌଭାଗ୍ୟର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ।
ବଜ୍ର: ଏହା ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।
ଅଷ୍ଟକୋଣ: ଏହା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଆଠଟି ଦିଗରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଏ।
ଚାରୋଟି ଜମ୍ବୁ: ଫଳକୁ ପୂଜିତ ଦେବତାର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ।
ବାମ ପାଦର ୮ଟି ଚିହ୍ନ:
ଆକାଶ: ଏହା କୁହେ ଯେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଆକାଶ ରୂପରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ କରିଛନ୍ତି।
ଶଙ୍ଖ: ଏହାକୁ ବିଜୟର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ।
ଚାରୋଟି କଳସ: ଏଗୁଡ଼ିକ ପାଦ ଅମୃତକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରନ୍ତି।
ଧନୁ: ସାହସ ଏବଂ ସାହସର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ବିବେଚିତ ହୁଏ।
ଗାଈର ଖୁର: ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଜୀବନସାଗର ପାର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ତ୍ରିଭୁଜ: ଜଗତର ତ୍ରିଦୁଃଖ ଏବଂ ଭ୍ରମରୁ ରକ୍ଷା କରେ।
ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର: ଏହା ସୂଚିତ କରେ ଯେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଦଚିହ୍ନ ପିନ୍ଧନ୍ତି।
ମାଛ: ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜା ନକରି ପାପମୁକ୍ତ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିପାରିବ ନାହିଁ।
