ସନାତନ ଧର୍ମରେ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍ ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଅନେକ ଲୋକ ନିଜ ଘରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହାର ସ୍ଥାପନା ପାଇଁ କିଛି ବିଶେଷ ନିୟମ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।
ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ଏହି ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ଅବହେଳା କଲେ ଘରେ ବାସ୍ତୁ ଦୋଷ ଓ ଅଶାନ୍ତି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ। ସେଥିପାଇଁ ଘରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନିୟମ ଓ ପରମ୍ପରା ବିଷୟରେ ଜାଣି ରଖିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।
ବାରାଣସୀ ହିନ୍ଦୁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଜ୍ୟୋତିଷ ବିଭାଗର ପ୍ରଫେସର ପଣ୍ଡିତ ସୁଭାଷ ପାଣ୍ଡେୟଙ୍କ କହିବା ଅନୁସାରେ, ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନାକୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ବୋଲି ମନାଯାଏ, ପ୍ରାଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଏବଂ ଚଳ ପ୍ରତିଷ୍ଠା।
ମନ୍ଦିରରେ ବିଧିବିଧାନ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରାଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଘରେ କେବଳ ଚଳ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାର ବିଧାନ ରହିଛି।
ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଘରେ ନର୍ମଦେଶ୍ୱର ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ମନାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।
ଘରେ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଉଥିବା ଶିବଲିଙ୍ଗର ଆକାର ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠି ସମାନ ହେବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ସହଜ ହୋଇଥାଏ। ବହୁତ ବଡ଼ ଆକାରର ଶିବଲିଙ୍ଗ ଘର ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ମନାଯାଏ ନାହିଁ। ସେଥିପାଇଁ ଘରେ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ସନ୍ତୁଳିତ ଆକାରର ଶିବଲିଙ୍ଗ ବାଛିବାକୁ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଇଛି।
ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିବା ପରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ପ୍ରତିଦିନ ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିବା, ବେଲପତ୍ର ଚଢ଼ାଇବା ଏବଂ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବାକୁ ଶୁଭ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ଯଦି ବିଧିବିଧାନ ଓ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ।
ଘରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିବା କେବଳ ଆସ୍ଥାର ନୁହେଁ, ବରଂ ଦାୟିତ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଏକ ବିଷୟ। ସଠିକ୍ ବିଧି, ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନ ଏବଂ ନିୟମିତ ପୂଜା ପାଳନ କଲେ ଘରେ ସକାରାତ୍ମକ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ବୋଲି ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ରହିଛି।
ଯଦି ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନକୁ ନେଇ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ଥାଏ, ତେବେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ପଣ୍ଡିତ କିମ୍ବା ବିଦ୍ୱାନଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେଇ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଅଧିକ ଶୁଭ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
