୨୦୨୬ ମସିହାର ପ୍ରଥମ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ମଧ୍ୟ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ହୋଇଥିଲା। ସେହିପରି ବର୍ଷର ଶେଷ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ, ଅର୍ଥାତ୍ ରକ୍ଷାବନ୍ଧନ ଅବସରରେ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ ଆପଣ କେବେ ଭାବିଛନ୍ତି କି, ଗ୍ରହଣର ଏହି ଦୁଇଟି ବିଶେଷ ତିଥି ସହିତ ଏତେ ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କ କାହିଁକି?
ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତିଥିରେ ଗ୍ରହଣ କାହିଁକି ହୁଏ ନାହିଁ? ଏହାର ଉତ୍ତର ବିଜ୍ଞାନ ସହିତ ଆମର ପୌରାଣିକ ମାନ୍ୟତାରେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୋଚକ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଛି।
ଖଗୋଳ ବିଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ କ’ଣ ରହିଛି କାରଣ: ଖଗୋଳ ବିଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀ ମଝିରେ ଆସିଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଛାଇ ପୃଥିବୀର କିଛି ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ପଡ଼େ ଏବଂ ସେଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିଛି ଅଂଶ କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଢାଙ୍କି ହୋଇଥିବା ଦେଖାଯାଏ।
ଏହି ସ୍ଥିତି କେବଳ ଅମାବାସ୍ୟା ସମୟରେ ହିଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ। କାରଣ ଅମାବାସ୍ୟା ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପୃଥିବୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରାୟ ସମାନ ଦିଗରେ ରହିଥାଏ।
ତେବେ ପ୍ରତି ମାସ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି, ଚନ୍ଦ୍ରମାର କକ୍ଷପଥ ପୃଥିବୀର କକ୍ଷପଥ ସହ ପ୍ରାୟ ୫ ଡିଗ୍ରୀ ଝୁଙ୍କି ରହିଛି। ଏଥିପାଇଁ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଛାଇ ପୃଥିବୀ ଉପର କିମ୍ବା ତଳ ଦେଇ ଚାଲିଯାଏ ଏବଂ ଗ୍ରହଣ ହୋଇନଥାଏ।
ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ କାହିଁକି ହୁଏ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ: ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣର ସ୍ଥିତି ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିପରୀତ। ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ପୃଥିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ମଝିରେ ଆସିଥାଏ। ଏହା ଫଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଲୋକ ସିଧାସଳଖ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଛାଇ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉପରେ ପଡ଼ିଥାଏ।
ଏହି ସ୍ଥିତି କେବଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ସମୟରେ ହିଁ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ। କାରଣ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପୃଥିବୀର ପ୍ରାୟ ବିପରୀତ ଦିଗରେ ରହନ୍ତି। ତେବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଚନ୍ଦ୍ରମାର କକ୍ଷପଥ ଝୁଙ୍କି ରହିଥିବାରୁ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପୃଥିବୀର ଛାଇର ଉପର କିମ୍ବା ତଳ ଦେଇ ଚାଲିଯାଏ। ତେଣୁ ଗ୍ରହଣ ହେବା ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପୃଥିବୀ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଏବଂ ସଠିକ୍ ସ୍ଥିତିରେ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ପୌରାଣିକ ମାନ୍ୟତାରେ ରାହୁ-କେତୁଙ୍କ କାହାଣୀ: ଗ୍ରହଣକୁ ନେଇ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ଏକ ବେଶ୍ ଲୋକପ୍ରିୟ ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ ରହିଛି। ଏହି କାହାଣୀ ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ ଏବଂ ଅମୃତ ପ୍ରାପ୍ତି ସହ ଜଡ଼ିତ। ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ କରିବା ପରେ ଅମୃତ ବାହାରିଥିଲା। ଏହା ପରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଅମୃତକୁ କେବଳ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦେବାର ଯୋଜନା କରିଥିଲେ।
ଏହି ସମୟରେ ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ନାମକ ଜଣେ ଅସୁର ଦେବତାଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସି ଅମୃତ ପିଇ ଦେଇଥିଲେ। କୁହାଯାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରରେ ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଶରୀରରୁ ଅଲଗା କରିଦେଇଥିଲେ।
କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳକୁ ଅମୃତର କିଛି ବୁନ୍ଦ ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଯାଇସାରିଥିଲା। ତେଣୁ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଧଡ଼ ଅମର ହୋଇଗଲା। ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ରାହୁ ଏବଂ ଧଡ଼କୁ କେତୁ ବୋଲି କୁହାଗଲା।
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାର ମାନ୍ୟତା: ପୌରାଣିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ରାହୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କ ଉପରେ ରାଗି ଯାଇଥିଲେ। କାରଣ ସେମାନେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତାଙ୍କ ପରିଚୟ ପ୍ରକାଶ କରିଦେଇଥିଲେ। କୁହାଯାଏ, ଏହି କାରଣରୁ ରାହୁ ସମୟ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଗ୍ରାସ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
ରାହୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଗ୍ରାସ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଏହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଗ୍ରାସ କରିବା ଘଟଣାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ବୋଲି ପୌରାଣିକ କାହାଣୀରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
