ଥରେ ଭାବନ୍ତୁ, ହୋଟେଲର ଆରାମଦାୟକ ବିଛଣା, ଶାନ୍ତ କୋଠରୀ… ଥାଇ ବି ରାତିସାରା ନିଦ ଗାଏବ, ବାରମ୍ବାର ଆଖି ଖୋଲିଯାଏ ଏବଂ ସକାଳୁ ଉଠିଲା ବେଳକୁ ହାଲିଆ ଲାଗେ। ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ସହ ବି ଏପରି ଘଟୁଛି, ତେବେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେବାର କିଛି ନାହିଁ। ଏହା ପଛରେ ରହିଛି ବିଜ୍ଞାନର ଏକ ରୋଚକ କାରଣ ‘ଫାର୍ଷ୍ଟ-ନାନ୍ଇଟ୍ ଇଫେକ୍ଟ’ (First-Night Effect – FNE)। ନୂଆ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଥମ ରାତିରେ ଭଲ ନିଦ ହେବାରେ ସମସ୍ୟା ହେବା ସାଧାରଣ କଥା, ତାହା ହୋଟେଲ ହେଉ, ସମ୍ପର୍କୀୟଙ୍କ ଘର ହେଉ, କିମ୍ବା ହସ୍ପିଟାଲ ହେଉ।
ନୂଆ ଜାଗାରେ ମସ୍ତିଷ୍କ ନ ଶୋଇବାର କାରଣ : ଶୋଇବା ସମୟରେ, ଆମର ଶରୀର ଆରାମ କରେ, କିନ୍ତୁ ନୂତନ ପରିବେଶରେ ଆମର ମସ୍ତିଷ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ “ବନ୍ଦ” ହୁଏ ନାହିଁ। ମସ୍ତିଷ୍କ ଅପରିଚିତ ପରିବେଶ ପ୍ରତି କିଛିଟା ସତର୍କ ରହିଥାଏ। କୋଠରୀରେ ନୂତନ ଶବ୍ଦ,କବାଟର ଆୱାଜ, ବାହାରେ ଟ୍ରାଫିକ୍, ଗାଡିର ଶବ୍ଦ, ଏକ ଭିନ୍ନ ତାପମାତ୍ରା, କିମ୍ବା ନୂତନ ଗନ୍ଧ, ଏସବୁ ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ସଙ୍କେତ ଦିଏ ଯେ ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଅପରିଚିତ।
ମସ୍ତିଷ୍କର ଗୋଟିଏ ଭାଗ ରହେ ‘ଅଲର୍ଟ’: ଗବେଷଣାରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ ନୂଆ ସ୍ଥାନରେ ଶୋଇବା ସମୟରେ ମସ୍ତିଷ୍କର ବାମ ଭାଗ(Left Hemisphere) ଅଧିକ ସକ୍ରିୟ ଥାଏ। ଶରୀର ଶୋଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ମସ୍ତିଷ୍କ ଯେମିତି ଚେତାବନୀ ଦେଉଥାଏ “ସାବଧାନ ରୁହ, ଏହା ଏକ ନୂଆ ସ୍ଥାନ!” ସେଥିପାଇଁ ସାମାନ୍ୟ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ନିଦରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ ଓ ବାରମ୍ବାର ନିଦ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
ଏହା ମଣିଷର ପୁରୁଣା ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା: ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ସତର୍କତା ଆମର ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଏକ ଅଜଣା ସ୍ଥାନରେ ଶୋଇବା ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ବନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ଏକ ହାଲୁକା ସତର୍କତା ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା। ଆଜି, ଯଦିଓ ଆମେ ଏକ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଟେଲରେ ଶୋଇଥାଉ, ଏହି ପୁରୁଣା ମସ୍ତିଷ୍କ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବନ୍ଦ ହୋଇନାହିଁ।
ଚିନ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣ: କେବଳ ଏକ ନୂଆ ରୁମ୍ ନୁହେଁ, ବରଂ ମାନସିକ ଚାପ, ଯେପରିକି ପରଦିନ ଥିବା ମିଟିଂ, ପରୀକ୍ଷା, କିମ୍ବା ବିମାନ ଧରିବାର ପରି ନିଦ୍ରାହୀନତାର କାରଣ ହୋଇପାରେ। ନୂତନ ବିଛଣା, ତକିଆ ଏବଂ ଆଲୋକ ମଧ୍ୟ ନିଦରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ରାତିରେ ଭଲ ନିଦ ହୁଏ: ଯେତେବେଳେ ମସ୍ତିଷ୍କ ଅନୁଭବ କରେ ଯେ ନୂତନ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷିତ, ତା’ର ସତର୍କତା ହ୍ରାସ ପାଏ। ତେଣୁ, ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଦ୍ୱିତୀୟ କିମ୍ବା ତୃତୀୟ ରାତିରେ ଭଲ ଭାବରେ ନିଦ ହୋଇଥାଏ।
ଭଲ ନିଦ ପାଇଁ କିଛି ସହଜ ଉପାୟ: ନିୟମିତ ଶୋଇବା ସମୟ ବଜାୟ ରଖନ୍ତୁ। ଯଦି ସମ୍ଭବ ହୁଏ, ତେବେ ନିଜର ତକିଆ କିମ୍ବା କମ୍ବଳ ସାଙ୍ଗରେ ରଖନ୍ତୁ। ଶୋଇବା ପୂର୍ବରୁ ମୋବାଇଲ୍ / ଟିଭି ସ୍କ୍ରିନ୍ ଠାରୁ ଦୂରେଇ ରୁହନ୍ତୁ। ଚା କିମ୍ବା କଫି ପିଇବାରୁ ବିରତି ନିଅନ୍ତୁ। କୋଠରୀକୁ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଅନ୍ଧାର ରଖନ୍ତୁ, ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଇୟରପ୍ଲଗ୍ କିମ୍ବା ଆଇ ମାସ୍କ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ।
ନୂଆ ଜାଗାରେ ପ୍ରଥମ ରାତିରେ ନିଦ ନହେବା କୌଣସି ରୋଗ ନୁହେଁ, ଏହା ମସ୍ତିଷ୍କର ଏକ ସାଧାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ‘ଏହି ଜାଗା ସୁରକ୍ଷିତ’ ବୋଲି ଭରସା ହୋଇଗଲେ ନିଦ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଆସିବ।
