ଶ୍ରାବଣ ମାସ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁତ ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର ସମୟ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ଏହି ମାସରେ ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଭିଡ଼ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହି ସମୟରେ ଶିବଧାମଗୁଡ଼ିକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଯାଏ। ତଥାପି, ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ଗଡୱାଲ ହିମାଳୟରେ ଅବସ୍ଥିତ କଳ୍ପେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ତାହାର ଅନନ୍ୟ ପୂଜା ପ୍ରଥା ପାଇଁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ଆକର୍ଷଣ କରେ। ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ପାରମ୍ପରିକ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଜଟା (କେଶ)କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ଏହି ଅଲୌକିକ ପ୍ରଥା କଳ୍ପେଶ୍ୱରକୁ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶିବ ମନ୍ଦିରରୁ ଅଲଗା ପରିଚୟ ଦିଏ। ଏହା ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ରେ ଅବସ୍ଥିତ । ପ୍ରାୟ ୨,୨୦୦ ମିଟର ଉଚ୍ଚତାରେ ଅବସ୍ଥିତ କଳ୍ପେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ବର୍ଷସାରା ଖୋଲା ରହେ, ଯାହା ଏହାକୁ ପଞ୍ଚକେଦାର ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ସହଜରେ ପହଞ୍ଚିବା ଯୋଗ୍ୟ ଧାମରେ ପରିଣତ କରିଛି। ଏଠାର ଶାନ୍ତ ପରିବେଶ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅନୁଭୂତି ଦେଇଥାଏ। ଧାର୍ମିକ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଋଷି ଦୁର୍ବାସା ଏହି ସ୍ଥାନରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଯାହା ଏହି ଧାମକୁ ବିଶେଷ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ଏହି କାରଣରୁ ଏହି ସ୍ଥାନ କଳ୍ପେଶ୍ୱର ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇଛି।
ଅନ୍ୟପଟେ, ମହାଭାରତ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ମନ୍ଦିର ସହିତ ଜଡିତ। କୁହାଯାଏ ଯେ, ମହାଭାରତ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାପମୋଚନ ପାଇଁ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଖୋଜିଥିଲେ। ଶିବ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖା ନଦେବା ପାଇଁ ନନ୍ଦୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ପରେ ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଶିବଙ୍କ ଶରୀର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା, ଯାହା ପଞ୍ଚକେଦାର ଭାବେ ପରିଚିତ।
କଳ୍ପେଶ୍ୱରରେ ମହାଦେବଙ୍କ ଜଟା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିବାରୁ ଏଠାରେ ସେହି କେଶକୁ ପୂଜା କରାଯାଏ। ମନ୍ଦିରଟି ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଗୁମ୍ଫା ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯାହା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏକ ଅଲୌକିକ ଶାନ୍ତି ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶକ୍ତିର ଅନୁଭବ ମିଳେ। ଏହି ବିଶେଷତା କଳ୍ପେଶ୍ୱରକୁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ରହସ୍ୟମୟ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ରରେ ପରିଣତ କରିଛି।
