ଏକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଯାହା ପାଇଁ ଜଣେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିଜେ ଲେଖିବାକୁ ପଡ଼ିଲା । ଏକ କାହାଣୀ ଏତେ ବିଶାଳ ଯେ ଏହାକୁ ଜଣେ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ଲେଖିପାରି ନଥାନ୍ତା । ଯାହା ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଅଦ୍ଭୁତ ମିଳନର କାହାଣୀ । ଗୋଟିଏ ପଟେ ଥିଲେ ମହର୍ଷି ବେଦବ୍ୟାସ, ଯିଏ ମହାଭାରତର ରଚୟିତା ଭାବେ ପରିଚିତ ଆଉ ଅନ୍ୟ ପଟେ ଥିଲେ ବୁଦ୍ଧି ଓ ବିବେକର ଦେବତା ଭଗବାନ ଗଣେଶ, ଯିଏ ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କ ବାଣୀକୁ ଅକ୍ଷରର ରୂପ ଦେଇଥିଲେ ।
ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ମହାଭାରତ ରଚନା ସମୟରେ ବେଦବ୍ୟାସ ଭଗବାନ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଏହା ଲେଖିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ ଗଣେଶ ଏଥିପାଇଁ ଗୋଟିଏ ସର୍ତ୍ତ ରଖିଥିଲେ । ଏହି ସର୍ତ୍ତ ଏବଂ ଏହାକୁ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ଗଣେଶଙ୍କ ତ୍ୟାଗର କାହାଣୀ ଆଜି ମଧ୍ୟ ବେଶ୍ ରୋଚକ । କୁହାଯାଏ ଯେ ହିମାଳୟର ଏକ ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ଜନ ଗୁମ୍ଫାରେ ମହର୍ଷି ବେଦବ୍ୟାସ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମନରେ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ଦୃଶ୍ୟ ଆସୁଥିଲା । ଏକ ବିଶାଳ ନଗର, ରାଜପ୍ରାସାଦ, ଦୁଇ ରାଜବଂଶ ମଧ୍ୟରେ ସଂଘର୍ଷ, ସମ୍ପର୍କର ଜଟିଳତା ଏବଂ ଶେଷରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ସେହି ଯୁଦ୍ଧଭୂମି, ଯେଉଁଠାରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧା ପରସ୍ପର ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ହୋଇଥିଲେ । ବେଦବ୍ୟାସ ବୁଝିପାରିଥିଲେ ଯେ ଏହା କେବଳ ଗୋଟିଏ ପରିବାରର କାହାଣୀ ନୁହେଁ । ଏଥିରେ ଧର୍ମ, ଅଧର୍ମ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ରାଜନୀତି, ସମ୍ପର୍କ, ତ୍ୟାଗ ଏବଂ ଜୀବନର ଅନେକ ଗଭୀର ପ୍ରଶ୍ନ ଲୁଚି ରହିଛି । ସେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ ଯେ ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାହାଣୀକୁ ଶବ୍ଦରେ ଲେଖିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ଏଥିରୁ ଜୀବନ ଓ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷା ପାଇପାରିବେ । କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା ଥିଲା । କାହାଣୀଟି ଏତେ ବିଶାଳ ଥିଲା ଯେ ଏହାକୁ ଲେଖିବା ପାଇଁ ଏମିତି ଜଣେ ଲେଖକ ଦରକାର ଥିଲେ ଯିଏ ଲଗାତାର ଏବଂ ବହୁତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଲେଖିପାରିବେ । ଅନେକ ଭାବିବା ପରେ ବେଦବ୍ୟାସ ଭଗବାନ ଗଣେଶଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ।
ଧାର୍ମିକ କାହାଣୀ ଅନୁସାରେ, ମହର୍ଷି ବେଦବ୍ୟାସ ଭଗବାନ ଗଣେଶଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ମହାଭାରତ ଲେଖିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ବେଦବ୍ୟାସ କହିଲେ ଯେ, “ହେ ଗଣେଶ, ମୁଁ ଏମିତି ଏକ ମହାଗାଥା ରଚନା କରିବାକୁ ଯାଉଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଜୀବନ ଓ ଧର୍ମ ସହ ଜଡ଼ିତ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ରହିଛି । ତେଣୁ ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ଦରକାର ।” ଭଗବାନ ଗଣେଶ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ରାଜି ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ଗୋଟିଏ ସର୍ତ୍ତ ରଖିଲେ । ଗଣେଶ ଜୀ କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ମୋର ଲେଖନୀ ଚାଲିବା ଆରମ୍ଭ କରିବ, ତାହା ଗୋଟିଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଟକିବ ନାହିଁ । ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ବାଣୀ ମଝିରେ ଅଟକିଯିବ, ତେବେ ମୁଁ ସେହି ସମୟରେ ଲେଖିବା ବନ୍ଦ କରିଦେବି ।” ବେଦବ୍ୟାସ ଗଣେଶଙ୍କ ଏହି ସର୍ତ୍ତକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ । କିନ୍ତୁ ସେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପକ୍ଷରୁ ଗୋଟିଏ ସର୍ତ୍ତ ରଖିଲେ । ସେ କହିଲେ, “ ଆପଣ କୌଣସି ଶ୍ଳୋକର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥ ବୁଝିବା ପରେ ହିଁ ତାହାକୁ ଲେଖିବେ।” ଗଣେଶ ଜୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ସର୍ତ୍ତକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ । ଏହିପରି ଭାବେ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ବୁଝାମଣାରେ ମହାଭାରତ ଲେଖାଗଲା । ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ଏହା ପରେ ମହାଭାରତ ରଚନାର ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ବେଦବ୍ୟାସ ଶ୍ଳୋକ କହି ଚାଲିଲେ ଏବଂ ଗଣେଶ ଜୀ ତାହାକୁ ଲେଖି ଚାଲିଲେ ।
ଧାର୍ମିକ କାହାଣୀ ଅନୁସାରେ, ମହର୍ଷି ବେଦବ୍ୟାସ ଭଗବାନ ଗଣେଶଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ମହାଭାରତ ଲେଖିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ବେଦବ୍ୟାସ କହିଲେ ଯେ, “ହେ ଗଣେଶ, ମୁଁ ଏମିତି ଏକ ମହାଗାଥା ରଚନା କରିବାକୁ ଯାଉଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଜୀବନ ଓ ଧର୍ମ ସହ ଜଡ଼ିତ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ରହିଛି । ତେଣୁ ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ଦରକାର ।” ଭଗବାନ ଗଣେଶ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ରାଜି ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ଗୋଟିଏ ସର୍ତ୍ତ ରଖିଲେ । ଗଣେଶ ଜୀ କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ମୋର ଲେଖନୀ ଚାଲିବା ଆରମ୍ଭ କରିବ, ତାହା ଗୋଟିଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଟକିବ ନାହିଁ । ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ବାଣୀ ମଝିରେ ଅଟକିଯିବ, ତେବେ ମୁଁ ସେହି ସମୟରେ ଲେଖିବା ବନ୍ଦ କରିଦେବି ।” ବେଦବ୍ୟାସ ଗଣେଶଙ୍କ ଏହି ସର୍ତ୍ତକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ । କିନ୍ତୁ ସେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପକ୍ଷରୁ ଗୋଟିଏ ସର୍ତ୍ତ ରଖିଲେ । ସେ କହିଲେ, “ ଆପଣ କୌଣସି ଶ୍ଳୋକର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥ ବୁଝିବା ପରେ ହିଁ ତାହାକୁ ଲେଖିବେ।” ଗଣେଶ ଜୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ସର୍ତ୍ତକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ । ଏହିପରି ଭାବେ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ବୁଝାମଣାରେ ମହାଭାରତ ଲେଖାଗଲା । ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ଏହା ପରେ ମହାଭାରତ ରଚନାର ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ବେଦବ୍ୟାସ ଶ୍ଳୋକ କହି ଚାଲିଲେ ଏବଂ ଗଣେଶ ଜୀ ତାହାକୁ ଲେଖି ଚାଲିଲେ ।
କୁରୁବଂଶର କାହାଣୀ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା । ହସ୍ତିନାପୁର, ଭୀଷ୍ମ, ପାଣ୍ଡୁ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ କାହାଣୀ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲା । ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ସ୍ୱୟଂବର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାହାଣୀ ଲଗାତାର ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ହେଲା ଏବଂ କାହାଣୀ ଏକ ନୂଆ ମୋଡ଼ ନେଲା । ମହାଭାରତ କେବଳ ଯୁଦ୍ଧର କାହାଣୀ ନଥିଲା । ଏଥିରେ ସମ୍ପର୍କର ଜଟିଳତା, କ୍ଷମତା ଓ ସତ୍ତାର ସଂଘର୍ଷ, ଧର୍ମ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଏବଂ ମଣିଷର କର୍ମର ପରିଣାମ ମଧ୍ୟ ରହିଥିଲା । ଗଣେଶ ଜୀଙ୍କ ସର୍ତ୍ତ ଯୋଗୁଁ ବେଦବ୍ୟାସ ଲଗାତାର କହି ଚାଲିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଏତେ ବଡ଼ କାହାଣୀକୁ ଏକାଥରେ କହିବା ସହଜ ନଥିଲା । ତେଣୁ ଯେତେବେଳେ ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କୁ କିଛି ସମୟ ଦରକାର ହେଉଥିଲା, ସେତେବେଳେ ସେ ଏଭଳି ଜଟିଳ ଶ୍ଳୋକ କହୁଥିଲେ, ଯାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝିବାକୁ ଗଣେଶଙ୍କୁ କିଛି ସମୟ ଲାଗୁଥିଲା । ଗଣେଶ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ସେହି ଶ୍ଳୋକର ଅର୍ଥ ବୁଝୁଥିବା ବେଳେ, ବେଦବ୍ୟାସ ମନେ ମନେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶ୍ଳୋକଗୁଡ଼ିକ ରଚନା କରି ନେଉଥିଲେ । ଏହିପରି ଭାବେ କାହାଣୀ ମଧ୍ୟ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲା ଏବଂ ଲେଖା ମଧ୍ୟ ଅଟକୁନଥିଲା ।
ମହାଭାରତର କାହାଣୀ ଧୀରେ ଧୀରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ଆଡ଼କୁ ବଢ଼ିଲା । ଯୁଦ୍ଧର ବର୍ଣ୍ଣନା ଆରମ୍ଭ ହେବା ପରେ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ଆହୁରି ବିଶାଳ ହୋଇଗଲା । ଶଙ୍ଖନାଦ, ରଥର ଗର୍ଜନ, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ସେନା ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଅର୍ଜୁନ । ନିଜ ସାମ୍ନାରେ ନିଜ ପରିବାର ଓ ସମ୍ପର୍କୀୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଅର୍ଜୁନ ବିଚଳିତ ହୋଇଗଲେ । ସେତେବେଳେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ କର୍ମ, ଧର୍ମ ଓ ଜୀବନ ବିଷୟରେ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିଲେ, ତାହା ପରେ ଭଗବଦ୍ଗୀତା ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲା ।
ଧାର୍ମିକ କାହାଣୀ ଅନୁସାରେ, ଗଣେଶ ଲଗାତାର ଲେଖି ଚାଲିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ହଠାତ୍ ତାଙ୍କ ଲେଖନୀ ଭାଙ୍ଗିଗଲା । ଯାହା ଲେଖିବାରେ ସମସ୍ୟା ହେଲା, କିନ୍ତୁ ଯଦି ଗଣେଶ ଜୀ ଅଟକିଯାଆନ୍ତେ, ତେବେ ତାଙ୍କ ସର୍ତ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଯାଆନ୍ତା । ନିଜ ସର୍ତ୍ତ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯାଇ ଗଣେଶ ଜୀ ବିନା ସମୟ ନଷ୍ଟ ନକରି ନିଜର ଗୋଟିଏ ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ ଏବଂ ତାହାକୁ ଲେଖନୀ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରି ଲେଖିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଦିଆଯାଇଥିବା କଥା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଥିଲା । ସେ ଲେଖା ବନ୍ଦ କଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ନିଜ ଭଙ୍ଗା ଦାନ୍ତରେ ମହାଭାରତ ଲେଖି ଚାଲିଲେ । ସେଥିପାଇଁ ଏହି ଘଟଣା ପରଠାରୁ ଭଗବାନ ଗଣେଶଙ୍କୁ ‘ଏକଦନ୍ତ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହି କାହାଣୀ ଯୋଗୁଁ ଗଣେଶଙ୍କ ଏକଦନ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ ।
