ପିତୃପକ୍ଷ ହେଉଛି ଆମର ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଏବଂ କୃତଜ୍ଞତା ପ୍ରକାଶ କରିବାର ଏକ ପବିତ୍ର ଅବସର । ଏହି ଦିନରେ ତାଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇ ସେମାନଙ୍କ ଆତ୍ମାର ସଦଗତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥାଉ । ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ଆତ୍ମାକୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଥାଏ ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧ କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ନୁହେଁ । ଏହା ଆମର ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ, ସ୍ମୃତି ଏବଂ କୃତଜ୍ଞତା ପ୍ରକାଶ କରିବାର ଏକ ଉପାୟ । ଏହା ହେଉଛି ଏକ ପବିତ୍ର ସମୟ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଆତ୍ମାର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମନେ ପକାଇଥାଉ । ଏହି ସମୟରେ ତର୍ପଣ, ପିଣ୍ଡଦାନ ଏବଂ ଦାନ ଭଳି ପୂଜା କରାଯାଏ । ସନାତନ ଧର୍ମର ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ଆଶ୍ୱିନ ମାସର କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସିଧାସଳଖ ଆମର ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ତେବେ ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ଭାରତରେ ଏହି ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କେଉଁ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ? ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସେମାନଙ୍କର ସୁଖ, ସନ୍ତୋଷ ଏବଂ ମୋକ୍ଷର ମାଧ୍ୟମ ହୋଇଯାଏ ।
୧. ଗୟା(ବିହାର)
ଗୟା ବିଷୟରେ ଏକ ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି ଯେ ଏଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସାତ ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି । ବିହାରର ଗୟାରେ ଫାଲଗୁ ନଦୀ କୂଳରେ ଥିବା ବିଷ୍ଣୁପଦ ମନ୍ଦିରରେ ପିଣ୍ଡଦାନ ଏବଂ ତର୍ପଣର ପରମ୍ପରା ଅଛି । କୁହାଯାଏ ଯେ ଏଠାରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦଚିହ୍ନ ରହିଛି । ପୌରାଣିକ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ, ଦେବୀ ସୀତା ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିଥିଲେ । ଏହି କାରଣରୁ ଏହାକୁ ମୁକ୍ତିଧାମ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହି କାରଣରୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପିତୃପକ୍ଷ ସମୟରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି ।
୨. ବାରାଣସୀ(ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ)
କାଶୀକୁ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ନଗରୀ କୁହାଯାଏ । ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସିଧାସଳଖ ମୋକ୍ଷର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଥାଏ । ଏଠାରେ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ଘାଟ ସହିତ ପିଶ୍ଚିମୋଚନ କୁଣ୍ଡରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଏବଂ ପିଣ୍ଡଦାନର ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ବ ଅଛି । କୁହାଯାଏ ଗୟା ଯିବା ପୂର୍ବରୁ କାଶୀରେ ତ୍ରିପିଣ୍ଡି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯିବା ଉଚିତ । ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆତ୍ମାକୁ ଶିବଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ।
୩. ଆହ୍ଲାବାଦ(ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ)
ପ୍ରୟାଗରାଜ କିମ୍ବା ଆହ୍ଲାବାଦର ନାମ ଶୁଣିବା ମାତ୍ରେ ପ୍ରଥମେ ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା ଏବଂ ସରସ୍ବତୀଙ୍କ ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳ ମନେ ପଡ଼େ । ଏଠାରେ କୁମ୍ଭ ଏବଂ ଅର୍ଦ୍ଧ କୁମ୍ଭ ଆୟୋଜନ କରାଯାଏ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ସଙ୍ଗମ ଘାଟକୁ ପିତୃ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ଏହି କାରଣରୁ ଲୋକମାନେ ଶୁଭ ତିଥିରେ ଏଠାକୁ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଏବଂ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିବା ପାଇଁ ଆସନ୍ତି ।
୪. ହରିଦ୍ରାର(ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ)
ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ହରିଦ୍ଵାରକୁ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ମୋକ୍ଷ ନଗରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । କୁଶାବର୍ଭ ଘାଟ ଏବଂ ନାରାୟଣ ଶିଳାରେ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାର ପରମ୍ପରା ରହିଛି । ବିଶେଷକରି ହର କି ପାଉଡ଼ିରେ କରାଯାଉଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଫଳପ୍ରଦ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ମାନ୍ୟତା ରହିଛି ଯଦି କୌଣସି ଆତ୍ମା ମୋକ୍ଷ ପାଇପାରୁନାହିଁ ତେବେ ନାରାୟଣ ଶିଳାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଦ୍ୱାରା ତାହା ଆଶ୍ବସ୍ତି ପାଏ । ଏହି କାରଣରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପକ୍ଷ ସମୟରେ ହରିଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରବଳ ଭିଡ଼ ହୋଇଥାଏ ।
୫. ବଦ୍ରିନାଥ(ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ)
ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ବଦ୍ରିନାଥ ଧାମ କେବଳ ଚାରିଧାମ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ନୁହେଁ ବରଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ । ବ୍ରହ୍ମକପାଳ ଘାଟ ବଦ୍ରିନାଥ ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ । ବିଶ୍ବାସ କରାଯାଏ ଯେ ଭଗବାନ ଶିବ ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ । ତେଣୁ ଭକ୍ତମାନେ ଏଠାରେ ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଶେଷ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଶୁଭ ମନେ କରନ୍ତି । କୁହାଯାଏ ଯେ ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଗୟା ଅପେକ୍ଷା ଅନେକ ଗୁଣ ଅଧିକ ଫଳପ୍ରଦ ହୋଇଥାଏ ।
୬. ଦ୍ୱାରକା(ଗୁଜରାଟ)
ଗୁଜରାଟର ଦ୍ୱାରକା ସହରକୁ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ଦ୍ୱାରକାଧୀଶ ମନ୍ଦିର ଦର୍ଶନ କରିବା ସହିତ, ପିତୃପକ୍ଷ ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଏବଂ ପିଣ୍ଡଦାନ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି । ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଧାର୍ମିକ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ ।
୭. ପୁରୀ (ଓଡିଶା)
ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀ ଧାମ ଚାରିଧାମ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ । ଏଠାରେ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଏକ ଭବ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଅଛି । ପିତୃପକ୍ଷ ସମୟରେ ଏଠାରେ ପିଣ୍ଡଦାନ ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାର ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଏଠାରେ କରାଯାଉଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆତ୍ମାକୁ ମୋକ୍ଷ ଆଡ଼କୁ ନେଇଯାଏ ବୋଲି ବିଶ୍ଵାସ କରାଯାଏ । ଏହି କାରଣରୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ହଜାର ହଜାର ଭକ୍ତ ପୁରୀକୁ ଆସନ୍ତି ।
